als zijnde
Datum: 23/12
als zijnde fout helaas

Nuenen
Datum: 05/12
Van Gogh en Ad Kikkert

briljant
Datum: 26/11
de beleefde deserteur

Arnon Grunberg
Datum: 16/8
De Mensheid

ontdekking
Datum: 30/5
Antonio Lobo Antunes

de laatste eer
Datum: 19/5
crematoriumpje kopen?

die Tunisreise
Datum: 25/4
Klee, Macke, Moilliet

De orgelman en zijn aapje
Datum: 17/3
verkiezingen 2017

Precht en Gabriel
Datum: 10/3
Duitse reuzen

de kracht en onmacht van taal
Datum: 18/2
van Trump tot Utopia

de day after
Datum: 17/11
nuance

Orhan Pamuk
Datum: 10/10
de intentie van het hart en de intentie van het woord

stemmen
Datum: 16/9
of toch niet?

de tweede coup
Datum: 23/7
twee vliegen in een klap

de coup
Datum: 16/7
democratische dictatuur

positief
Datum: 14/6
van cynisme naar levensvreugde

takkewijf
Datum: 26/4
maar wel ons takkewijf

fileren?
Datum: 01/4
Nee, te makkelijk

Keulen
Datum: 15/2
grote goochelaars

die-teritis
Datum: 12/1
klein en groot leed

een mooi en vrolijk uiteinde
Datum: 23/12
dom en dozig

Einstein
Datum: 28/11
God dobbelt niet. Maar, wie dan wel?

vulgariteit als recht
Datum: 25/10
de opstand van de massamens

lezen
Datum: 17/9
wie leest dit nog?

de trein en Europa
Datum: 03/9
wie wil er bij die club horen?

tribute to Randy Rhoads
Datum: 21/8
tranen

7 dagen New York
Datum: 30/7
the city that never sleeps

genaaid
Datum: 03/7
foutje, bedankt

wat is waar?
Datum: 08/6
van feit naar fictie en weer terug

de weg en de zijwegen
Datum: 25/4
Anaïs Nin en Otto Rank

recht en krom
Datum: 21/3
Amartya Sen, Joris Luyendijk en de moraal

nieuws
Datum: 27/2
pissig en pislink

Piketty
Datum: 10/2
de rijken worden echt rijker

je suis Charlie
Datum: 08/1
Tebbie nou gedaan dan?

Bertus Aafjes
Datum: 26/12
klein bier

een schitterende klootzak
Datum: 10/12
Evelyn Waugh

om te huilen zo mooi
Datum: 09/11
un longe dimanche de fiancailles

Vincent van Gogh
Datum: 17/10
kleingeestigheid vs grootgeestigheid

circumcisio
Datum: 11/10
de angst voor onthoofding

Feniks
Datum: 27/9
rituelen

Jan Leyens
Datum: 30/8
armoede, angst en afgunst

Knevel en Knaagdier
Datum: 05/8
een heilige binnenhengelen

Vlucht MH17
Datum: 25/7
waarheid en leugen

een adellijke ontmoeting
Datum: 18/7
gravin Marie van Bylandt

consul
Datum: 30/6
Griekenland geeft thuis

een lach en een traan
Datum: 10/6
boeken

Griekenland en Turkije
Datum: 06/5
Twee voor één!

Spiral Dynamics
Datum: 19/4
Theorie van alles?

even niet stemmen
Datum: 19/3
nada, noppes, nakkes

drama
Datum: 15/3
van tien tot twee

Jac van Looy
Datum: 26/2
schrijver en schilder

flow
Datum: 10/2
Mihaly Csikszentmihalyi

China revisited
Datum: 25/1
Victor Segalen

Rijswijk
Datum: 16/1
Modderdorp

hebben, hebben, hebben
Datum: 02/1
rockstar happiness

streetwise
Datum: 07/12
Freek versus dr. Phil

mijn tante Hetty
Datum: 22/11
excentriek

ondernemen
Datum: 22/10
rechtse gladjanus

midlifecrisis
Datum: 12/10
het aquarium uit

de vrije wil
Datum: 27/9
emotie en ratio

Blaffen of bijten?
Datum: 16/9
Onderwijs in Nederland

Du Perron
Datum: 18/8
verhuizen

Een kloeke Klukhuhn
Datum: 09/8
serendipiteit

Dan Brown en Lampedusa
Datum: 28/7
Inferno

operatie
Datum: 15/7
dubbele liesbreuk

Is het voor een cijfer?
Datum: 30/6
motivatie

hemel en hel
Datum: 10/6
liefde en tranen

schiettuig
Datum: 20/5
als ik het Butch nou van te voren vraag?

banaliteit van de dood
Datum: 05/5
een hondenpoepje

leven
Datum: 20/4
voeden, vechten, vluchten, voortplanten

fouten en foutjes
Datum: 06/4
digitale roversholen

why nations fail
Datum: 25/3
de koe en het falen

Rotary
Datum: 10/3
aan tafel

verantwoordelijkheid nemen, en zo
Datum: 24/2
makkelijk praten

A horse, a horse, my kingdom for a horse
Datum: 10/2
historisch drama

motivatie
Datum: 27/1
wat valt er te winnen, wat valt er te verliezen

Klaus Mann
Datum: 12/1
een gevoelige ziel

Doornroosje
Datum: 30/12
tragiek van de tijd

de ideale wereld
Datum: 16/12
tien-en-een-half

oh, oh, Kirsten
Datum: 30/11
gapie, gapie, heb je witte wol

De Boze Burger
Datum: 18/11
afgepakte speeltjes

eerlijk delen
Datum: 05/11
nivelleren is een feest

Ernst Jünger
Datum: 22/10
op de grens

Cees Nooteboom
Datum: 07/10
vragen en nog eens vragen

in tijden van nood leert men zijn vrienden kennen
Datum: 23/9
rituele dansen

Mak, Mark en Charley
Datum: 08/9
hondenzijk

Cycladen
Datum: 23/8
eilandhoppen

hemelhaken en kranen
Datum: 11/8
hard voor ons hart

vallende sterren
Datum: 20/7
niet om te genieten

Robert D. Kaplan
Datum: 08/7
schuivende panelen

toeval
Datum: 27/6
geluk zit in een klein hoekje

taboetje
Datum: 10/6
windkracht 3

Lisboa
Datum: 28/5
Calouste Sarkis Gulbenkian

jongetjes en meisjes
Datum: 10/5
lantaarnhengelvissen en Portugese oorlogsschepen

Herman Hesse
Datum: 30/4
maak van een Leo een Herman

de val
Datum: 22/4
het dak op, de boom in

Pasen
Datum: 07/4
Ferdydurke

En Jezus stierf op Golgotha
Datum: 25/3
Wiedewiedewiet, wiedewiedewiet, boem cha cha

Israel
Datum: 17/3
eten of gegeten worden

systeem falen
Datum: 08/3
de kleren van de keizer

donderdagmiddagen
Datum: 22/2
postbode Lucas

oude liefde
Datum: 14/2
roest niet

arme Robert
Datum: 07/2
schrijvers die geen schrijver zijn

Ilayda
Datum: 30/1
vrouw van de wereld, wereldvrouw

de plicht beledigd te mogen worden
Datum: 23/1
nare lange tenen mannetjes

Capote
Datum: 17/1
psychologische oorlogvoering

das Leben der Anderen
Datum: 09/1
sneu

ma Fu van Fu Sha
Datum: 02/1
moeder kok dood

Kerst
Datum: 28/12
Kerstkindekes

kwakkelen
Datum: 19/12
we kwakkelen angstig het jaar uit

twee gezichten
Datum: 14/12
het paard van Zagreb

de Europese broek
Datum: 06/12
Lederhose

goed en slecht nieuws
Datum: 27/11
over 2 weken is het Sinterklaas

het menselijk tekort
Datum: 20/11
politiek zonder politici

Bertrand Russell
Datum: 14/11
een monument

excellentie
Datum: 06/11
hor en dol

het nummer, het gezicht
Datum: 30/10
schieten met de ogen dicht

politique Europeènne
Datum: 23/10
wij doen het met de koe

mnemotechniek
Datum: 16/10
Bill Clinton copuleert met een bowlingbal

glazenwassers en ruitenzetters
Datum: 10/10
even een vloekje doen

geestelijke kinderen
Datum: 03/10
best wel een beetje jammer

onware waarheden, waarheden onwaar
Datum: 26/9
straks bestaat God nog

Angela S.
Datum: 19/9
hippie op zoek naar onderwerping

humaniora
Datum: 12/9
niet voor de winst

eenakter
Datum: 05/9
grote zwarte rookwolken

tupperware
Datum: 29/8
werk en werken

populisme
Datum: 22/8
eigen neus eerst

cliniclowns
Datum: 15/8
vragen zonder antwoorden

het hooggebergte
Datum: 08/8
pieken en dalen

Ithaka
Datum: 01/8
voor de mooi en de rust

Amy en de naamloze Noren
Datum: 25/7
tranen getuigen van kracht, niet van zwakte

meten is weten
Datum: 04/7
wit-mensen-witte-boorden-criminaliteitsgen

Fatma Sen
Datum: 27/6
hulde, hulde, hulde

het voorbestemde toeval
Datum: 20/6
de Gulden Snede

Kirsten
Datum: 12/6
Tante Sas, Dikkie Dik en de blauwe dolfijn

21e eeuw
Datum: 06/6
Blackberry en Strenghtsfinder

Bubb Kuyper
Datum: 30/5
Maurice Gilliams

DSK
Datum: 23/5
Sesam, open u

Novilo
Datum: 16/5
overgelopen naar het leger der verdoemden?

Osama en Neurenberg
Datum: 09/5
nieuwe spits kopen

de pest
Datum: 02/5
een klein wonder

onrechtvaardig Recht
Datum: 25/4
Neurenberg en later

Grittleton
Datum: 18/4
op stap met 2L

De Wittgensteins
Datum: 04/4
genie en gekte

Kader Abdolah
Datum: 28/3
een allochtoontje light alstublieft

Lucky Fons III
Datum: 21/3
de schrijver en de literatuur

de Ilias op schaatsen
Datum: 14/3
Odyssee naar Troje

A. M. Hammacher
Datum: 07/3
een ontsnapte vette vis

pruiken en baarden
Datum: 21/2
de leugen regeert

Umberto Eco
Datum: 14/2
de meester van de slow reading

democratie
Datum: 07/2
ja, maar, als, nee, mits, maar, toch, hoewel…

op stap met Sap
Datum: 31/1
olifanten en katers

filosofie
Datum: 24/1
nadenken? Nee toch?!

kunst
Datum: 17/1
Berlage en Halve Zoolstra

hoera, de Mexicaanse griep is terug!
Datum: 10/1
de sisser en de kater

nieuwjaarswensen
Datum: 03/1
leert lezen!

oermomenten
Datum: 27/12
met de tractor erover heen

Kerst
Datum: 20/12
vruchtbare dagen

on(der)wijs
Datum: 13/12
Voltaire en ampère

dwarsdenkers
Datum: 06/12
Achilles en de schildpad

Paul Cliteur
Datum: 29/11
geloof, moraal en vrijheid van meningsuiting

kippenvel
Datum: 22/11
Tanja Neymeier, Aung San Suu Key en Yossel Rakover

PVV, Levinas en Grunberg
Datum: 15/11
de Ander

faits divers
Datum: 08/11
trouwen, slapen, lezen en goddelijk niets doen

Brugge
Datum: 01/11
grootgrutter Gruuthuse

Kees van Dongen
Datum: 24/10
de mooie meisjes van Van Dongen

David van Reybrouck, Congo
Datum: 18/10
diamanten, dictators en Heineken

primair onderwijs
Datum: 11/10
duivels veel spijt

feest van de democratie
Datum: 04/10
at your service

On Balance
Datum: 27/9
eet meer Freud

wenken voor de jongste dag
Datum: 20/9
het overlevingskoffertje

Luilekkerland
Datum: 13/9
Pakies en Duitsers

infantiel
Datum: 05/9
luiervuil en ander vuil

zo maar een eiland
Datum: 30/8
Odysseus en de caduti Italiani

inflatie
Datum: 23/8
de graad van ergte

agree to disagree
Datum: 16/8
hoe de Hoge van zijn troon donderde

hardleers
Datum: 09/8
John Cassidy 'Wat als de markt faalt?'

Robert D. Kaplan
Datum: 02/8
Zo zielig het leven

Het Grote Bert Plan
Datum: 26/7
No cup, no glory, no government

zomerzotheid
Datum: 05/7
hoofdzaken en andere hersenbewegingen

besmettelijk
Datum: 28/6
Ali is besmettelijk, Roos ook, en ja, Bobby ook

het vrije woord
Datum: 21/6
Salman Rushdie meets politics and poetry

wat jammer dat ik geen buitenlander ben
Datum: 14/6
Domine, quo vadis? Ad Ducem Wilderem

'Hamerstukken'
Datum: 07/6
Jeroen geeft ze van katoen

de ene finale is de andere niet
Datum: 31/5
van draaiorgel tot piano

petit objet désir
Datum: 24/5
het genot van kleine voorwerpen

Rubem Fonseca
Datum: 17/5
'De pad en de geleerde'

de Damschreeuwer
Datum: 08/5
respect, of zo

een God in 't diepst van mijn gedachten
Datum: 03/5
het ik van de gaten

ethisch masochisme
Datum: 26/4
gedwongen verheffing en vrijwillige onderdrukking

brekebenen
Datum: 19/4
een kat in het nauw...

op de hei
Datum: 12/4
Jachtslot Sint Hubertus

Dzjenet
Datum: 05/4
Moedig iets fouts doen

Zadie Smith
Datum: 29/3
Wat wil je later worden?

mis-daad
Datum: 22/3
het heilige kruis en andere ongemakken

homo's, mocro's en dombo's
Datum: 15/3
het ritme van de tijd

vorst der Onverenigde Nederlanden
Datum: 08/3
we kunnen de boel altijd nog onder water zetten

Carthago
Datum: 01/3
de palmplant

de Godloze
Datum: 16/2
C1000

de barbaren komen
Datum: 08/2
Umwertung aller Werte

Africa Cup of Nations
Datum: 01/2
marineblauw

Anton Mauve
Datum: 25/1
we bestrijden de ramp met schoonheid

zelfreflectie
Datum: 18/1
psychopaat

de Spiegelstraat
Datum: 11/1
Joris en Mesdag

voornemens
Datum: 04/1
blijf met uw tengels van de kleine jongetjes af

terugblik?
Datum: 28/12
nee, niet terugblikken

de Muze
Datum: 21/12
het genie op het offerblok

leugenbeestje
Datum: 14/12
Jok en Brok in Verweggistan

J.D. Salinger
Datum: 07/12
knock-out door een fluwelen hamer

mengelwerk
Datum: 30/11
ongegeneerde reclame

Ashton en Von Rompuy
Datum: 23/11
beschadigd speelgoed

catastrofilie
Datum: 16/11
rampenliefhebbers

our trio is down to two
Datum: 09/11
feles Nelis obiit 3 november 2009

nostalgie
Datum: 02/11
Kan een cynicus ook gegrepen worden door nostalgie? Blijkbaar wel.

Dirk
Datum: 26/10
Mensen die Dirk heten, wekken sympathie op. Dirk Kuyt, Dirk Drie, – misschien heeft u zelf wel de nodige Dirken in uw naaste omgeving die deze stelling staven.

Lijstjes, catalogi en sex-appeal
Datum: 12/10
'Darwin en de consument' versus 'De betovering van lijsten'

wondere wereld
Datum: 05/10
Ach, Newtons appeltje

Jan en Nico
Datum: 28/9
Nobel broers

Ons gezin
Datum: 21/9
Mijn familie en andere dieren

De ramp
Datum: 14/9
Een griep als een dameswindje

souvenir
Datum: 07/9
Jippie! Ons souvenir is gearriveerd

passie en lef
Datum: 31/8
Wat is erger? Verdrinken in de regelzucht van de kinderbescherming of omkomen in de golven van de oceaan?

SBS6 SMS
Datum: 24/8
Het kan geen toeval zijn dat een zender die zich SBS6 noemt iets met SMS heeft.

We zijn er weer!
Datum: 17/8
Terug uit Turkije

werkeloos
Datum: 21/7
God met een uitkering

quid pro quo
Datum: 14/7
reciprociteit

Nescio
Datum: 07/7
Een heel klein badpakje en een takje gouden regen

Verkocht
Datum: 30/6
Wie mijn 'Spiegel' heeft gelezen, weet dat ik wel eens een marktje afstruin.

Groten der aarde
Datum: 23/6
Momenteel ben ik in de ban van Peter Sloterdijk, de Duitse filosoof. Een levende filosoof nog wel.

Gekke Geert
Datum: 16/6
Een tijdje terug was het nog onzeker wie de onderbuik van de samenleving met een substantiële partij in ons parlement zou gaan vertegenwoordigen:

Het spel van de engel
Datum: 09/6
Scharlaken rood

Carlos Ruiz Zafon
Datum: 02/6
Kosten nog moeite waren gespaard om de Nederlandse vertaling van Zafons nieuwste werk 'Het spel van de engel' - het lang verwachte vervolg op de bestseller 'De schaduw van de wind' - feestelijk te presenteren.

Evolutie
Datum: 26/5
In dit Darwinjaar schijnen er nog mensen rond te lopen die niet aan de evolutietheorie willen.

telefoonnummer
Datum: 19/5
Wanneer er een minister van Onderwijs moet komen, word ik nooit gebeld. U ook niet.

Don Rummy
Datum: 12/5
Shocking Donald

Joep en Donald
Datum: 05/5
Joep en Donald

Stof tot krimpen
Datum: 14/4
Er is krimp. We krimpen met z’n allen een procent, of misschien wel twee.

Drie musketiers
Datum: 14/4
We hebben een nieuwe huisgenoot. Hij heet Puck.

Tjibbe
Datum: 09/4
Tjibbe is weg.

filosofie

nadenken? Nee toch?!

De titel van deze column had ook kunnen luiden: ‘Waarom Leo’s niet kunnen filosoferen.’ U zoudt geprikkeld geweest zijn. Leo’s, waren dat geen hoogbegaafden? Jazeker. Allemaal een IQ van 130 en hoger. En dan niet kunnen filosoferen? Nee. Is dat logisch? Ja.
Ja, het duurde ook bij mij even voordat de logica hiervan doordrong. Een jaar ongeveer. Laat ik eerst duidelijk stellen wat ik bedoel met ‘filosoferen’. Filosoferen als filosofie bedrijven, en dan niet in de zin van navelstaren – dat hier te lande doorgaat voor filosofie bedrijven – , maar in de zin van: vraagstukken op een filosofische manier benaderen. Niet per se oplossen, zo arrogant zijn we nu ook weer niet, maar zaken vanuit andere invalshoeken dan gewoonlijk bekijken en hierdoor een nieuw zicht op de dingen krijgen. Om hiermee te oefenen, bestudeer je eerst ‘oude’ filosofen wier gedachtespel je probeert te volgen om hiermee de blik te krijgen waarmee zij naar de wereld keken.
Op dit punt is onze Leo al afgehaakt, u hopelijk niet.
Waarom lukt dat filosoferen dan niet? Zijn ze niet geïnteresseerd? Jawel, maar het mag geen moeite kosten. Het in de huid en gedachten kruipen van een ander, je verplaatsen in een oude filosoof, is inspannend. Het ergste is dat je je oude vertrouwde manier van kijken en denken moet uitschakelen. Dat is voor een Leo heel moeilijk. Niet voor niets hebben autisten, savants en hoogbegaafden dit gemeen, dat ze heel erg op zichzelf gericht zijn. U zult tegenwerpen dat dit een vaker voorkomend menselijk trekje is, maar bij de Leo’s is het, zoals alles, wat extremer. Empathie is lastig. Ik zal u een voorbeeld geven.
Na anderhalf jaar besloot een meisje uit onze startklas de klas en de school te verlaten. De startklas telde 12 leerlingen en wanneer 1/12 hiervan weggaat, is dat nogal een gebeurtenis, zeker als je al die tijd lief en leed hebt gedeeld. Toen zij dit, nogal opgewekt, in de klas bekend maakte, keek de rest van de klas even verstoord op, wierp een glazige blik, en zette zich daarna weer onverstoord aan het onderbroken werk. Alleen het meisje waar ze al die tijd naast gezeten had, plengde een uurtje later een traan. De rest was het meisje al vergeten. Zo extreem dus.
Filosofie bedrijven is discussiëren. Jouw ideeën meten aan die van anderen. Discussiëren impliceert spreken en luisteren. Spreken is voor de Leo’s geen probleem. Met 100 decibels schreeuwen ze je hun mening in het gezicht. Luisteren gaat moeizamer. Wanneer ze met hun monoloog klaar zijn, gaan ze namelijk onmiddellijk iets anders doen. Wanneer ze eindelijk opkijken als je iets terugzegt, herhalen ze het liefst datgene wat ze al eerder zeiden, maar dan nog harder. U begrijpt dat een filosofieblok van drie lesuren op deze manier de meest ervaren docent een natte rug bezorgt. Nu kende ik mijn pappenheimers en was ik dus niet overrompeld door de opmerking van één van hun, een lange slungel liggend in zijn stoel, die luidde: ‘We hoeven toch niet na te denken? Dáár word ik zo moe van.’
Nee, ik was voorbereid: structuur, structuur, structuur. Allereerst een inleidend kort filmpje, gevolgd door korte reacties (roept u maar. Nou, ze roepen graag). Dan een powerpoint met de hoofdlijnen van het blok. Kort en kernachtig. Vragen? Nee? (Je moet snel zijn, met dat nee, want anders beantwoord je tweeënhalf uur lang vragen van wisselende kwaliteit (‘Hebt u die powerpoint zelf gemaakt?’, ‘Mogen we al naar huis?’ , ‘Zat er niet een spelfout in die derde dia?’ , ‘U beweert dat nou wel, maar wie zegt dat dat zo is?’). Dit zijn de groepjes (nooit, maar dan ook nooit zelf groepjes laten maken: ze kunnen hier een dag aan wijden); dit zijn de taken; over twee uur moet het af zijn. Succes.
En dan hard weglopen. Nou dat laatste deed ik natuurlijk niet, maar de rest verliep wel ongeveer zo.
Eén groepje haalde de eindstreep, twee schreeuwers belandden op de gang (waar ze ineens heel zachtjes gingen samenwerken!) en de rest eindigde ofwel solo, ofwel als duo.
Mislukt?
Welnee.
Prachtige antwoorden soms, vaak een hoop onzin – maar er was nagedacht. Voor het eerst van hun leven hadden ze echt nagedacht, gelezen, af en toe geluisterd en weer nagedacht. Eén had er zelfs hoofdpijn van gekregen. Dat is filosofie.
Het was een topdag.

Reageren? Mail naar info@rolandlouwerse.nl